Боз дар “Роҳнамои Ҷавонон” тавзеҳ додаам, замоне аз сӯйи бародароне, ки ба ман хизмат мекарданд савол шуд:

Панҷоҳ рӯз аст дар бораи ин ҷанги ҳавлноки ҷаҳоние, ки кураи заминро ба ҳарҷумарҷ кашонида, бо муққадароти Ислом низ иртибод дорад, чизе намепурсӣ, кунҷковӣ нишон намедиҳӣ. (имрӯз ҳафт сол аз он замон мегузарад.)^[1] ин дар ҳолест ки иддае аз диндорону олимон, масҷиду ҷамоатро раҳо карда, ба шунидани (ахбору матолиби) радио мешитобанд, магар ҳодисаи бузургтар аз ин ҳам ҳаст? Ё мабодо, ба ин мавзӯъ пардохтан муносиб нест, ё зарарҳо дорад?

Дар ҷавоб гуфтам:

Сармояи умр бисёр андаку корҳои лозим, бисёр зиёд аст. Монанди доираҳои мутадохил, аз доираи қалбу меъдаи инсон, доираи пайкараву хонаи инсон, доираи маҳаллаву шаҳр, доираи ватану зодгоҳҳо ва доираи кураи замину навъи башар, то доираи зиҳаёту дунё, доираҳои дарун ба дарун, вуҷуд дорад. Ҳар инсон дар ҳар доира  вазифае дорад, аммо бузургтарину муҳимтарин ва доимитарин вазифа, дар хурдтарин доира қарор дорад. Низ мумкин аст хурдтарину гузаротарин вазифа гоҳо дар бузургтарин доира қарор дошта бошад. Ба ин қиёс, мумкин аст вазифаҳо нисбат бо бузургию хурдӣ баръакс бошанд.

Аммо доираи бузург ба сабаби ҷозибае, ки дорад мумкин аст боис шавад фард хизмати лозиму муҳимеро раҳо намуда, бо умури офоқии бемаъно машғул шавад ва сармояи зиндагониро дар ҷойи номуносиб ба ҳадар диҳад. Яъне умри боарзишашро бо умури беаҳамият ба фано диҳад. Касе, ки даргириҳои ин ҷангро бо кунҷковӣ пай мегирад, гоҳо ба лиҳози қалбӣ, тарафдорӣ аз як тараф мекунад ва ба таври табиъӣ,  зулму ситами он тарафро мусбат мебинад. Ба ин тартиб, мумкин аст шарики зулми ӯ шавад.

Ҷавоби нуктаи аввал ин аст: Барои ҳар кас, хусусан мусулмонон, чунон даъвою ҳодисае вуҷуд дорад, ки аз ин ҷанги ҷаҳонӣ, бузургтар ва аз ин даъвое, ки барои ҳукумат ба дунё барпо шуда муҳимтар мебошад; ҳар кас агар ба андозаи Олмону Ингилис қудрату сарват дошта бошад ва дар айни ҳол аз ақл низ бархӯрдор бошад, бешубҳа  онро сарфи муваффақияту пирӯзӣ дар ҳамон роҳ мекунад.

Аммо дар бораи он даъво, бояд гуфт: Садҳазор тан аз машҳурони инсонӣ ва ситорагону муршидони бешумори навъи башар, ба иттифоқу мустанад ба ҳазорон аҳду қарори соҳибу мутассарифи коинот, хабар доданд ва чанде аз онон низ, бо чашми худ дидаанд, ки ҳар кас дар муқобили имон бо даъвои ба даст овардан ё аз даст додани мулку мазрааи доимию боқӣ — ки дорои қасрҳову боғҳои ба андозаи рӯйи замин аст — мувоҷҷеҳ мебошад. Инсон агар тазкираи имонро ба дурустӣ таҳсил накунад, онро аз даст медиҳад. Дар ин замона бисёре аз мардум ба сабаби вабои моддият, шикаст мехӯранд. Дар ҷое, як нафари аҳли кашфу шуҳуд дар вақти сакароти (бархе аз инсонҳо) мушоҳида карда буд, аз чил мавриди даргузаштагон танҳо чанд нафар муваффақ будаанд, бақия ноком будаанд. Оё агар салтанати дунёро ҳам ба фарди бозанда бидиҳанд, ҷойи холии имонӣ аз даст рафтаро пур мекунад?

Мо шогирдони Рисалои Нур муътақидем сарфи назар аз хизмате, ки боиси муваффақият дар роҳи касби имон мешавад ва раҳо кардани вакили забардасте, ки ба эҳтимоли навад (90) дар сад (100) монеъи шикаст дар он масир мегардад ва машғул шудан ба корҳои беҳудаи дунявӣ, бо тасаввури абадӣ будан дар дунё, кори комилан нохирадмандонааст. Аз ин ҷиҳат, агар ақлу хиради ҳар яки мо, сад баробар зиёдтар низ шавад, боз ҳам муътақидем бояд сарфи анҷоми ҳамин вазифаи имонӣ гардад.

Эй дӯстони нави ман дар мусибати зиндон! Шумо монанди дӯстони қадими ман, Рисолаи Нурро надидаед. Ман, онҳо ва ҳазорон шогирди дигари Рисолаи Нурро гувоҳ мегираму мегуям ва собит мекунаму собит кардаам, ки Рисолаи Нур вакили муваффақи ин роҳ аст, ки тавонист, то навад (90) дар сад (100) дар ин даъвои бузург муваффақиятро аз худ кунад ва тазкираву бароат ва гувоҳии онро, ки иборат аст аз “имони таҳқиқӣ” дар давоми бист сол, дар ихтиёри бист ҳазор нафар бигузорад; Рисолае, ки аз мӯъҷизаи маънавии Қуръони Ҳаким сарчашма мегирад, дар ин замона вакили дараҷаи яки ин роҳ ҳисобида мешавад.

Ҳаждаҳ (18) сол аст душманони ман моддапарастону бединон бо дасисаҳои бераҳмона, бар зидди ман, тавонистанд баъзе аз аркони ҳукуматро иғфол кунанд ва барои нобудии мо, ин бор низ монанди гузашта, моро зиндонӣ намоянд. Бо ин ҳол аз яксаду сӣ (130) қисми қалъаи пулодини Рисолаи Нур танҳо аз як-ду қисмат ишкол бигиранд. Гӯё касе, ки дар пайи интихоби вакил аст, Рисолаи Нурро дар ихтиёр дошта бошад басандааст.

Натарсед, Рисолаи Нур манъ нахоҳад шуд. Рисолаҳои муҳими Нур ба истиснои 2-3 маврид, озодона дар миёни намояндагону масъулони аслии давлати ҷумҳурӣ даст  ба даст мешавад. Иншоаллоҳ, замоне фаро мерасад, ки мудирону маъмурони саодатманд, барои ин, ки зиндонҳоро ба маҳалле барои ислоҳи воқеъӣ табдил кунанд, Рисолаҳои Нурро  ҳамчун ғизову дармон дар байни зиндониён тавзеҳ мекунанд.

Аз куллиёти Рисоли Нур

Саъид Нурсӣ

^[1] Ҳошия: Матлаби дохили қавс, вобаста ба соли 1946 аст.

Ҳамон тавре, ки дар бахши Раҳнамои Ҷавонони Рисолаи Нур ба хубӣ тавзеҳ дода шуд, марг чунон қатъию ошкор аст, ки ба монанди шаб шудани рӯз ва фарорасидани зимистон пас аз тирамоҳ, яқинан ба ӯ мувоҷеҳ хоҳем шуд. Ҳамчуноне, ки ин зиндон барои воридшавандагон ва хориҷшавандагон, монанди мусофирхонаест, рӯйи замин низ, руботест барои қофилаҳое, ки бо шитоб дар ҳаракатанд то шабе дар он таваққуф кунанду фардо ба ҳаракаташон идома диҳанд. Марге, ки сокинони ҳар шаҳрро борҳо ба гӯристон равона кардааст, бешубҳа аз ҳаёт хостаи зиёде дорад. Рисолаи Нур муаммои ин ҳақиқати даҳшатнокро ҳал намуда ва кашф кардааст, ки хулосаи кӯтоҳи он, чунин аст:

Модоме, ки марг аз миён намеравад ва дарвозаи гӯр баста намешавад; бузургтарин масъала ва нигаронии аслии инсон ёфтани чора барои наҷот аз дасти ҷаллоди аҷал ва ҳуҷраи инфиродии қабр аст. Бале, ин мавзӯъ чора дорад. Рисолаи Нур бо сирри Қуръон, онро ҳамчун ду зарби ду баробари чор, қотиона исбот кардааст, ки хулосаи он чунин аст:

Марг ё эъдоми абадист; яъне чӯбаи дорест, ки фардро бо хешовандону дӯстонаш аз байн мебарад; ва ё варақаи рухсатист барои убур ба олами дигаре, ки боқист ва санади имонӣ барои вуруд ба сарои саодат ва хушбахтӣ.

Қабр низ ё ҳуҷраи инфиродии торик ва чоҳи беинтиҳост ва ё убургоҳест, ки моро аз маҳбаси дунё ба сӯйи меҳмонсаро ва гулистони нуронию ҷовидона мерасонад. Ин ҳақиқат дар “Роҳнамои Ҷавонон” бо тамсил, исбот шудааст.

Масалан: Дар ҳаёт ин зиндон, чӯбаҳои эъдомӣ, барои ба дор овехтан қарор додаанд ва пушти девор, маросими қуръакашии бузурге ҳаст, ки ҳама оламиён дар он иштирок доранд. Иштирок накардани мо панҷсад нафаре, ки дар ин зиндон ҳастем беистисно номумкин аст. Ҳамаи моро як ба як, ба майдон хоҳанд бурд. Мумкин аст бигуянд: “Биё, гувоҳи нобудиатро бигиру болои чорпоя бирав” ё “тазкираи ҳабси инфиродии ҳамешагиро бигиру аз ин даре, ки кушодааст убур кун” шояд бигуянд: “Мужда! Чиптаи бахтозмоият барандаи миллионҳо сиккаи тилло шудааст, биёву онро гир!” Мо ба чашми худ мебинем, ки ҳама ба навбат ба сӯйи дор мераванд. Гурӯҳе эъдом мешаванд; гурӯҳи дигар чӯбаи дорро нардбон мекунанду худро ба паси девор, ҳамон ҷо ки маросими бахтозмоист мерасонанд. Инро маъмурони ҷиддӣ, қатъӣ ва яқинан ба мо мегуянд, гӯё худ шоҳиди он будаем. Дар ҳамин асно, ду ҳайъат вориди ҳабсхонаи мо мешавад.

Қофилае, ки созу шаробу шириниҳо, бо бақлаваҳои зоҳиран лазиз дар даст доранд, кӯшиш мекунанд аз онҳо бамо низ бихӯронанд. Аммо хӯрокҳояшон заҳролуд аст, шаётини инсӣ онҳоро заҳролуд карданд.

Ҷамоат ва ҳайати дуюм, тарбиянома ва ғизоҳои ҳалол, нӯшокиҳои дилнишин дар даст доранд, ба мо ҳадия мекунанд, ҳама ба иттифоқ ва хеле ҷиддӣ мегуянд: “Агар ҳадияҳои гурӯҳи аввалро — ки ба манзури имтиҳон ба шумо пешниҳод шуда, қабул кунеду бихӯред, шумо низ монанди касоне, ки мебинед болои дор мераванд, ба дор овехта мешавед. Аммо агар ҳадияҳои моро, ки ба фармони ҳокими ин диёр бароятон овардаем бипазиред ва дуову зикрҳоеро, ки дар китобҳову тарбияномаҳоямон аст, бихонед, аз овехтани ба дор наҷот хоҳед ёфт. Бидонед ва ҳамчун рӯз бовар кунед, ки дар он маросими бахтозмоӣ, ба лутфу эҳсони шоҳонаи ҳар кадоматон барандаи як миллион сиккаи тилло хоҳед шуд. Агар он шириниҳои ҳарому шубҳанок ва заҳролудро бихӯред, пеш аз рафтан ба сӯйи чӯбаи дор низ, дард хоҳед кашид. Ин масъаларо фармонҳои мазкур ва мо яқинан ба шумо хабар медиҳем.”

Мутобиқи ин тамсил, дар паси чӯбаи дори аҷал, ки ҳамеша пеши чашмонамон аст, маросими бахтозмоии муқаддароти навъи башар вуҷуд дорад. Бешубҳа бояд дарёбем, ки дар ин маросим барои аҳли имону тоат (ба шарти ҳусни оқибат) чиптаи хазинаҳои ҷовидонаю бепоён, фароҳам хоҳад буд; ба эҳтимоли сад дар сад барои ононе, ки беэътиқод буда, машғули айшу нуши ҳарому гарданкашию фисқ будаанд (ба шарти тавба накардан) нестии ҳамешагӣ (барои ононе, ки муътақид ба охират нестанд)  ё ҳабси инфиродии торики абадӣ (барои ононе, ки бақои рӯҳро қабул доранд, аммо ба лаҳву бозӣ мепардозанд) фароҳам шудааст. Дар ибтидо инро яксаду бисту чаҳор ҳазор (124.000) пайғамбар (а.с.) ки нишонаи тасдиқ дар даст доранд ва мӯъҷизоти фаровон доштаанд, ба эҳтимоли наваду нӯҳ дар сад, хабар додаанду гуфтаанд, ки гурӯҳи охир, эълони шақовати абадиро мегиранд. Ба ҳамин тартиб зиёда аз яксаду бисту чаҳор (124.000) миллион валӣ (қаддасаллоҳу асрораҳум), ки дар пайи хабари пайғамбарон, сояву асари ононро бо кашфу завқ мушоҳида намуда, таъйиду тасдиқ кардаанд ва миллиардҳо муҳаққиқ^[1] муҷтаҳид ва сиддиқе, ки омадаанду рафтаанд, хабари ин ду гурӯҳ аз номдорони башариро ба мададу ақл ва бо бурҳонҳои қатъию ҳуҷаттҳои қавӣ ва бо фикру мантиқ, яқинан ва бо имон, исботу тасдиқ намудаанд. Ба воситаи ин се гурӯҳи бузургу олии ҷомеаи башарӣ, ки чораҳои тобони навъи инсонанд, аҳли ҳақиқатанд ва ба монанди хуршеду моҳ ва ситорагон медурахшанд ва дар мавқеияти фармондеҳи қудсии башар қарор доранд, хабари мазкур ба иҷмоъу тавотур ба мо расидааст; ҳоло бубинем, вазъияти касеро, ки ба ин суханон таваҷҷӯҳ намекунад ва ба сироти мустақим, ки онон нишон медиҳанд ва рӯ ба сӯйи саодат дорад намеравад, ба эҳтимоли наваду нӯҳ дар сади хатар, таваҷҷӯҳе надорад; ҳамин фард дар ҳолати оддӣ, ҳатто агар як нафар бигуяд: Дар роҳе, ки меравӣ, хатар ҳаст, роҳи дигареро агар тӯлонӣ ҳам бошад  интихоб мекунад. Албатта ва албатта  вазъияти ӯ чунин аст:

Кӯтоҳтарин ва осонтарин роҳеро, ки  — мухбирони бешумор бо қотиияту яқин аз он хабар додаанд — ва сад дар сад ба биҳишту саодати абадӣ, интиҳо мешавад, раҳо карда, душвортарину дарозтарин ва бадтарин роҳеро, ки ба эҳтимоли навадунӯҳ дар сад ба маҳбаси ҷаҳаннаму шақовати доимӣ интиҳо мешавад, интихоб мекунад. Бечорае, ки дар дунё низ, кӯтоҳтарин роҳро бар асоси хабари эҳтимолан дуруғи фардӣ ва бо эҳтимоли як дар сади хатар, масалан хатари як моҳ ҳабс, ин роҳи кӯтоҳро раҳо карда, роҳи тӯлонитари беманфиатеро интихоб мекунад, таноҳо барои ин, ки бехатар аст; монанди девонаҳои сармаст ба аждаҳорҳое, ки дар дуриҳо дида мешаванд, беаҳамиятӣ карда ба сӯйи онҳо меравад, ва машғули пашшаҳо шуда, онҳоро муҳим медонад ва ақлу қалбу рӯҳу инсонияти худро аз даст медиҳад.

Модоме, ки ҳақиқати ҳол ин аст; мо зиндониён, барои гирифтани интиқоми пурра аз ин мусибат, бояд ҳадяҳои ҳайати дуюмро пазирем. Ҳамон тавре, ки лаззати як дақиқа интиқом ё чанд дақиқа ё чанд соати айшу нуш, боис шуд мо дучори ин мусибат шавем ва понздаҳ сол ё панҷ сол ё даҳ сол ё ду – се сол дар зиндон бимонему дунё бароямон зиндон шавад. Бояд дар зиддияту мухолифат бо ин мусибат як-ду соат аз замони ҳабсро табдил ба ибодати як-ду рӯза кунем ва муҷозоти ду – се солаи худро бо ҳадяҳои он қофилаи муборак, табдил ба умри бист – сӣ солаву доимӣ намоем ва даҳ ё бист сол ҳабсамонро василае қарор диҳем барои халосӣ аз миллионҳо сол ҳабс дар зиндони ҷаҳаннам. Дар баробари гиряи дунёи фонӣ, бояд бар лабони ҳаёти ухравиямон лабханд шинонем. Ба ин тартиб аз мусибате, ки гирифтораш шудаем интиқом бигирем. Бояд зиндонро ҷойе барои тарбияшудан бидонем ва барои ватану миллатамон афроди муфид,  мутмаину бо тарбия шавем. Маъмурону мудирон ва масъулони зиндон низ, касонеро ки гумон мекунанд ҷинояткору шақию қотилу табоҳкор ва музир барои ватан ҳастанд, бояд талабаҳое бубинанд, ки дар омӯзишгоҳи мубораке, машғули фаолиятанд ва бояд бо ифтихор  Худовандро шукр бигуянд.

^[1] Ҳошия: Танҳо яке аз он муҳаққиқон, Рисолаи Нур аст. Бахшҳои гуногуни он, ки бист сол аст саркаштарин файласуфону мутамарридтарин зиндиқонро ба сукут во дошта дар миён аст, ҳама метавонанд онро бихонанд, касе ҳам эътироз намекунад.

Аз куллиёти Рисоли Нур

Саъид Нурсӣ

*(Ҳошия) Эй бародарам, ки завқи дунёро фикр карда аз бемори изтироб (ранҷ) мекашӣ! Ин дунё агар доими мебуд, ё дар роҳи мо марг намебуд, боди фироқ ва завол намевазид, дар ояндаи бо мусибат ва тӯфонӣ, мавсимҳои маънавии зимистонӣ намебуд; ман низ баробар бо ту, ба ҳоли ту дилсӯзӣ мекардам. Фақат модоме, ки як рӯз дунё ба мо гуяд, ки «зуд бош ба берун!» аз фарёдамон гӯшро баста карда; пеш аз он, ки ӯ моро берун кунад, мо бо огоҳии ин бемориҳо аз ҳамин ҳоло, аз ишқи ӯ бояд даст бардорем. Пеш аз он ки ӯ моро тарк кунад мо бояд қалбан ба тарк кардани ӯ кушиш кунем… Бале, беморӣ ин маъноро ихтор (огоҳ) карда барои мо мегуяд ки: «Вуҷуди ту аз санг, аз оҳан нест, балки доимо ба ҷудо шудан мусоид аз моддоҳои мухталиф таркиб шудааст. Ғурурро бигузор, оҷиз будани худро дарк кун, молики худро бишинос ва вазифаи худро бидон, ба дунё бараи чи омаданӣ, худро биёмӯз.» Ба гӯшу қалб, махфиёна ихтор мекунад.

Ҳам модом ки завқи дунё, лаззати дунё давом намекунад. Хусусан машрӯъ набошад ҳам бе давом, бо дард, бо гуноҳ мешавад. Ба сабаби аз даст доданӣ он завқ бо баҳонаи беморӣ гиря макун; баръакс ҷиҳати савоби ухравӣ ва ибодат и маънавӣ, ки дар беморӣ аст онро фикр кун, ба завқ гирифтан кушиш кун.

*Ҳошия: Ба хотире яки ба сурати фитри ин ламъа ба хотир омада буд, дар мартабаи шашум ду даво навишта шуд, барои фитри буданаш онгуна гузоштем. Балки як сир дорад гуфта тағир надодем.

(Аз куллиёти Рисолаи Нур)

Саъид Нурсӣ

Чуноне, ки дар “Раҳнамои Ҷавонон” тавзеҳ дода шудааст; даврони ҷавонӣ, бешубҳа сипарӣ мешавад. Бо ҳамон қатъияте, ки тобистон ҷойи худро ба тирамоҳу зимистон медиҳад ва рӯз табдил ба ғурубу шаб мешавад, ҷавонӣ низ, ба пирию марг мубаддал мегардад. Агар ҷавонии гузарову фонии худро дар роҳи иффату хубиҳо сипарӣ кунад, бар асоси башорати тамоми фармонҳои осмонӣ, ҷавонии абадӣ ба даст меорад.

Аммо агар ҷавониро бо сафоҳат бигузаронад, ҳар оқилу хирадманд бар асоси таҷруба тасдиқ мекунад; монанди қатле, ки барои як дақиқа хушунат, миллионҳо дақиқаи ҳабсро боис мешавад. Лаззатҳову сархушиҳои ҷавонон низ дар роҳи номашрӯъ, илова бар ҷазоҳои дунявӣ ва гуноҳҳону афсусҳое, ки реша дар масъулиятҳои охирату азоби қабр ва заволи он лаззат дорад, дар худи ҳамин лаззатҳо зиёдтар аз лаззат, ранҷу алам вуҷуд дорад.

Масалан: Дар муҳаббати номашрӯъ ба ҷинси мухолиф, лаззати ҷузъӣ бо оризаҳои фаровоне чун алами ҳасодату алами фироқ ва алами посух нагирифтан аз тарафи муқобил, ҳукми асали заҳролудро дорад. Ба сабаби бемориҳое, ки бо аъмоли номашрӯъи ҷавонӣ, падид меояд, равонаи бемористонҳо мешавад ва барои зиёдаравиҳояш ба зиндонҳо меафтад ва барои мушкилоте, ки аз ғизои нодуруст ва вазифаношиносии қалбу рӯҳ пайдо мешавад, ӯро дар майхонаҳо ва марказҳои айшу ишрат ё қабристонҳо ҷустуҷӯ бояд кард. Агар мехоҳӣ ин матлаб бароят собит шавад, ба бемористонҳову зиндонҳо ва майхонаҳову қабристонҳо рафта савол кун. Албатта бо доду фиғонҳо ва таассуфҳову гиряҳое мувоҷеҳ мешавӣ, ки аксарашон бар асари зарбаҳои муҷозотгунаи лаззатҳои номашрӯъ ва истифодаи нодурусти ҷавонон аз ҷавониашон пайдо шудааст.

Ҳамаи китобҳо ва фармонҳои самовӣ, дар саросари онҳо Қуръон бо оёти қатъӣ, хабару башорат додаанд, ки ҷавонӣ, агар дар масири  дуруст сипарӣ шавад, неъмати Илоҳии бисёр зебову дилнишин ва воситаи хайри неруманду таъсиргузор хоҳад буд ва дар охират, ҷавони бисёр дурахшону абадиро натиҷа медиҳад.

Модоме, ки ҳақиқат ин аст ва доираи ҳалол барои лаззат, басандааст; модоме, ки соати лаззат дар доираи ҳаром гоҳ боиси як сол ва гоҳ даҳ сол зиндон мешавад; албатта ба унвони сипосгузорӣ, дар муқобили неъмати ҷавонӣ лозим, балки алзам аст. Неъмати дилнишини ҷавониро сарфи покдоманию дурустӣ кард.

(Аз куллиёти Рисолаи Нур)

Саъид Нурсӣ